OBRONA CYWILNA
Cele, zadania oraz organizacja obrony cywilnej
Obrona cywilna w Polsce stanowi system o sprecyzowanych zadaniach, strukturach i formach działania. Jest zespolona ze wszystkimi szczeblami administracji państwowej i samorządowej, podmiotami gospodarczymi (niezależnie od osobowości prawnej), organizacjami społecznymi oraz z całym społeczeństwem. Siłą obrony cywilnej jest jej powszechność, oznacza to, że wszyscy obywatele naszego kraju uczestniczą w ochronie grup ludzi, którzy znaleźli się  w sytuacji zagrożenia.
Według obowiązujących w Polsce unormowań prawnych, obrona cywilna stanowi kompleks przedsięwzięć o charakterze planistycznym, organizacyjnym, szkoleniowym, inwestycyjnym, materiałowo – technicznym i zaopatrzeniowym. Przedsięwzięcia te są realizowane przez organa administracji rządowej i samorządowej oraz jednostki organizacyjne.

PODSTAWOWE CELE I GŁÓWNE ZADANIA OC W CZASIE POKOJU I W OKRESIE WOJNY
Celem obrony cywilnej jest:
-  ochrona ludności, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej oraz dóbr kultury,
-  ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny,
- współdziałanie w zwalczaniu klęsk żywiołowych, zagrożeń środowiska i w usuwaniu ich  skutków.

Zadania obrony cywilnej w czasie pokoju
- planowanie przedsięwzięć w zakresie ochrony przed skutkami działań zbrojnych zarówno ludności, jak i zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej oraz dóbr kultury
- wykrywanie zagrożeń i stwarzanie warunków do ostrzegania i alarmowania ludności
przygotowanie schronów i ukryć dla ludności oraz utrzymanie ich w gotowości do użycia
- gromadzenie i przechowywanie indywidualnych środków ochronnych dla formacji obrony cywilnej i ludności
- wyposażenie formacji obrony cywilnej w specjalistyczny sprzęt ratowniczy, przyrządy i aparaturę do wykrywania różnego rodzaju zagrożeń
- systematyczne szkolenie w zakresie OC: kadr kierowniczych administracji rządowej i samorządowej, formacji OC, ludności w ramach powszechnej samoobrony,
- współdziałanie w zwalczaniu klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska, oraz usuwanie ich skutków
Decyzję o włączeniu sił obrony cywilnej do działań podejmują terenowi szefowie OC.

Zadania obrony cywilnej w czasie wojny
-  organizowanie ewakuacji ludności, zaciemnianie i wygaszanie oświetlenia,
- organizowanie i prowadzenie akcji ratunkowych, udzielanie pomocy medycznej poszkodowanym,
- organizowanie pomieszczeń i zaopatrzenia dla poszkodowanej ludności,
- zaopatrywanie ludności w sprzęt i środki ochrony indywidualnej,
- prowadzenie likwidacji skażeń i zakażeń,
- pomoc w przywracaniu i utrzymaniu porządku w strefach dotkniętych klęskami,
- pomoc w budowie i odbudowie awaryjnych ujęć wody pitnej,
- pomoc w ratowaniu żywności i innych dóbr niezbędnych do przetrwania,
- udzielanie doraźnej pomocy w grzebaniu zmarłych.

Obowiązki i uprawnienia organów państwowych, samorządowych i organizacji społecznych.
Centralnym organem właściwym w sprawach obrony cywilnej jest Szef Obrony Cywilnej Kraju, którego na wniosek Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji powołuje prezes Rady Ministrów. Do zakresu działania Szefa Obrony Cywilnej Kraju należy:
- przygotowanie projektów założeń i zasad działania obrony cywilnej,
- ustalenie ogólnych zasad realizacji zadań obrony cywilnej,
- koordynowanie przedsięwzięć i sprawowanie kontroli nad realizacją zadań obrony cywilnej przez naczelne organa administracji, terenowe organa administracji rządowej i organa samorządu terytorialnego, a także
- sprawowanie nadzoru nad odbywaniem zasadniczej służby w obronie cywilnej.

Terenowymi organami obrony cywilnej w administracji rządowej i samorządowej są Wojewodowie, starostowie, wójtowie oraz burmistrzowie i prezydenci miast jako szefowie obrony cywilnej województw, powiatów i gmin.
Do zakresu ich działania należy kierowanie oraz koordynowanie przygotowań i realizacji przedsięwzięć obrony cywilnej przez instytucje państwowe i samorządowe, podmioty gospodarcze i inne jednostki organizacyjne działające na ich terenach. Szefowie Obrony Cywilnej województw i gmin wykonują zadania obrony cywilnej przy pomocy podległych im urzędów oraz powołanych w ich strukturach specjalistycznych komórek organizacyjnych.
Za realizację zadań obrony cywilnej w zakładach pracy odpowiedzialni są ich właściciele lub kierownicy.

FORMACJE OBRONY CYWILNEJ
Formacje obrony cywilnej tworzy się w gminach i zakładach zatrudniających więcej niż 50 pracowników. W zakładach pracy zatrudniających mniej niż 50 pracowników, mogą być tworzone wspólne formacje dla kilku sąsiadujących ze sobą zakładów. Jeżeli jednak w zakładzie zatrudniającym poniżej 50 pracowników wytwarza się, magazynuje lub wykorzystuje do produkcji toksyczne środki przemysłowe, kierownicy, właściciele mają obowiązek powołać formacje, zdolne do samodzielnego działania ratowniczego w strefach bezpośredniego zagrożenia stwarzanego przez zakład pracy.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w gminach i zakładach pracy tworzy się:
- formacje obrony cywilnej ratownictwa ogólnego
- formacje obrony cywilnej przeznaczone do wykonywania zadań specjalnych

W czasie pokoju formacje obrony cywilnej nie są w pełni rozwinięte. Gotowość do działania będą osiągały sukcesywnie, z chwilą ogłoszenia wyższych stanów gotowości obronnej (w czasie od kilku do kilkunastu godzin). Czynności, obowiązki, harmonogramy i sposoby przeprowadzania tych operacji określają zarządzenia i wytyczne Szefa Obrony Cywilnej Kraju.

ZBIOROWE I INDYWIDUALNE ŚRODKI OCHRONY
Do ochrony ludności obrona cywilna wykorzystuje zbiorowe i indywidualne środki ochrony.
Zbiorowe środki ochrony to budowle ochronne:  schrony i ukrycia oraz ewakuacja  (planowa lub doraźna). 
Do indywidualnych środków ochrony zaliczamy
- środki ochrony dróg oddechowych (maski przeciwgazowe filtracyjne, maski przeciwgazowe filtracyjne dla rannego w głowę, środki ochrony przed skażeniami dla małych dzieci i niemowląt, maski izolacyjne, zastępcze środki ochrony dróg oddechowych). 
- środki ochrony skóry (płaszcze ochronne, odzież ochronną lekką, zastępcze środki ochrony skóry: fartuchy ochronne, płaszcze i peleryny przeciwdeszczowe, kombinezony skórzane, ubiory z folii metalizowanej, buty gumowe, skórzane i z tworzyw sztucznych, rękawice gumowe, skórzane i z tworzyw sztucznych, okulary ochronne, nakrycia głowy gumowe, skórzane i z tworzyw sztucznych).
Najbezpieczniejszym sposobem ochrony przed zatruciem się toksycznymi środkami trującymi i gazami bojowymi, jest użycie maski przeciwgazowej.

Produkty żywnościowe, płody rolne, pasza i woda muszą być odpowiednio zabezpieczone przed skażeniem środkami promieniotwórczymi, toksycznymi środkami trującymi i bojowymi środkami trującymi. Sposoby ochrony są następujące: zagwarantowanie odpowiednich warunków przechowywania, przygotowanie odpowiednio wcześniej indywidualnych zapasów żywności nie skażonej, zastosowanie odpowiednich opakowań.
Zapasy te winny być przechowywane w odpowiednio urządzonych oraz uszczelnionych pomieszczeniach.
W ochronie wody pitnej przed skażeniem uwzględnia się przede wszystkim: przygotowanie indywidualnych zapasów wody nie skażonej, zabezpieczenie źródeł poboru i ujęć wody.

OSTRZEGANIE I ALARMOWANIE
Jednym z wielu zadań obrony cywilnej jest ostrzeganie i alarmowanie. Działa w ramach powszechnego systemu wczesnego ostrzegania i alarmowania. Podstawę stanowią syreny umiejscowione w obiektach Państwowej Straży Pożarnej, Ochotniczych Straży Pożarnych oraz w zakładach pracy. Najczęściej syreny włączane są elektronicznie ze stanowisk kierowania obroną cywilną.
Jednym z przedsięwzięć obrony cywilnej jest instalowanie systemów alarmowych, które mogą ostrzegać ludność przed grożącym niebezpieczeństwem z powietrza oraz skażeniem promieniotwórczym i chemicznym w celu umożliwienia jej ukrycia się w przygotowanych budowlach lub pomieszczeniach ochronnych.

Do ogłaszania (odwoływania) alarmów wykorzystuje się następujące urządzenia:
- systemy alarmowe miast, miast i gmin,
- centralną oraz regionalne rozgłośnie Polskiego Radia i ośrodki Telewizji Polskiej.

Rozróżnia się dwa rodzaje alarmów:
- alarm powietrzny;
- alarm o skażeniach

Alarm powietrzny zarządza się w celu ostrzeżenia ludności przed grożącym niebezpieczeństwem napadu powietrznego, a alarm o skażeniach – w celu ostrzeżenia przed bezpośrednim niebezpieczeństwem skażeń.
Natomiast sygnał uprzedzenia o zagrożeniu skażeniami lub uprzedzenie o klęskach żywiołowych i zagrożeniu środowiska podaje się wówczas, gdy do momentu wystąpienia danego zagrożenia pozostało co najmniej pół godziny.
Odwołanie alarmu oznacza ustanie ww. niebezpieczeństw.