Rolnictwo w Gminie Krzeszowice

Poniższe opracowanie zostało oparte na danych pochodzących z ostatniego Powszechnego Spisu Rolnego przeprowadzonego w 2002r. W okresie od 01 do 30 czerwca 2007r., Urząd Statystyczny przeprowadził badanie struktury gospodarstw rolnych losowo wybranych, dane te są tajne i nie udostępniane urzędom gmin, w związku z czym nie ma możliwości aktualizacji. 

Rolnictwo nie odgrywa znaczącej funkcji gospodarczej w gminie. Wynika to z dużego rozdrobnienia gruntów. Część ludności była zatrudniona w sąsiednich gminach, a zwłaszcza w mieście Krakowie oraz na Śląsku (w sektorze górniczym) i to stanowiło ich główne źródło dochodu.

Gleby na terenie Gminy Krzeszowice charakteryzuje duża różnorodność. Około 55% gruntów to gleby klasy IIIa i IIIb, a 34% klasy IVa i IVb na wierzchowinach występują glinki lessowe miąższości 4 - 8 m. Rozwinęły się na nich urodzajne gleby lessowe miejscami lessowe zbielicowane. Utwory lessowe uznawane są za „grunty słabe” z racji dużej wrażliwości w stosunku do wody, przejawiającej się szczególnie ich skłonnością do osiadania zapadowego. W obszarach, gdzie brak pokrywy lessowej, rozwinęły się gleby próchnicze - węglanowe, barwy czarnej o strukturze gruzełkowatej. na łagodnych stokach występują gleby przejściowe między rędzinami a glebami próchniczno – węglanowymi. W południowej części gminy w rejonie sołectw; Sanka, Frywałd i Zalas oprócz wyżej wymienionych gleb występują gleby piaszczyste i bielicowe. W dnach potoków i rowu Krzeszowickiego występują grunty rozwinięte na madach. 

Z przeprowadzonej przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach punktowej waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej, uwzględniającej takie elementy środowiska, jak gleby, warunki klimatyczne i wodne, a także rzeźbę terenu wynika, iż ogólne warunki sprzyjają rozwojowi rolnictwa. Ogólny wskaźnik rolniczej przestrzeni produkcyjnej dla gminy Krzeszowice wynosi 80,00 (w zakresie 100 max.). Wskaźnik bonitacji jakości i przydatności rolniczej 62, agroklimatu 11,0, rzeźby terenu 3,1, warunków wodnych 3,8. Daje to gminie 47 miejsce w województwie małopolskim na 184 gminy, w zakresie przydatności rolniczej. Wskaźnik jest sumą wskaźników cząstkowych charakteryzujący jakość gleb, rzeźbę terenu, stosunki wodne oraz warunki klimatyczne. Obiektywizm wskaźnika wynika z faktu, że został on wprowadzony w oparciu o jednolitą metodykę dla całego kraju (wartości wskaźników dostępne za opłatą w IUNG Puławy), a poszczególne jego składowe są liczone na podstawie ścisłych danych ilościowych obejmujących:

• bonitację gruntów przeprowadzoną w oparciu o dane ewidencyjne oraz szczegółowe dane kartografii gleb (mapy glebowo-rolnicze),
• dane klimatologiczne,
• charakterystyki rzeźby terenu (mapy warstwicowe i numeryczne modele terenu.  

Wartość wskaźnika jest silnie skorelowana z plonami uzyskiwanymi w poszczególnych gminach.

Na terenie gminy przeważają gospodarstwa indywidualne, małoobszarowe. Rozdrobnienie gospodarstw jest bardzo duże, średnia powierzchnia wynosi: ok.1,80 ha. Gospodarstwa o powierzchni do 2,00ha stanowią 83% ogólnej liczby gospodarstw, natomiast powyżej 15,00ha to zaledwie 0,7%. strukturę agrarną znacznie pogarsza duża ilość działek rolnych (pow. < 1 ha).  Większość gospodarstw nie posiada wyspecjalizowanego charakteru. W strukturze przeważa produkcja roślinna – dominuje uprawa zbóż: 73,22% powierzchni zasiewów oraz roślin okopowych: 14,2%. Na terenie gminy działa kilka gospodarstw ogrodniczych, produkujących warzywa i kwiaty pod osłonami, wśród nich jedna kilkuhektarowa plantacja róż w Siedlcu.

Produkcja zwierzęca to przede wszystkim chów bydła i trzody chlewnej oraz kilka gospodarstw specjalistycznych: 8 kurników (w Nawojowej Górze, Żarach i na Woli Filipowskiej), chów bydła w Sance, gospodarstwa zajmujące się trzodą chlewną w Nawojowej Górze – 1 szt., w Żarach – 1 szt., gospodarstwo produkujące króliki rzeźne w Nawojowej Górze i gospodarstwo ekologiczne w Nowej Górze prowadzące chów bydła i kóz. Gospodarstw prowadzących produkcję towarową jest niewiele, dominują gospodarstwa tradycyjne, wielokierunkowe, prowadzące gospodarstwa na własne potrzeby. Poza gospodarstwami indywidualnymi działalność ogrodniczą prowadzą Produkcja i Hodowla Roślin Ogrodniczych Spółka z o.o. w Krzeszowicach, posiadająca 13,80ha upraw pod szkłem (ogórki i pomidory - również nasienne) oraz 0,78ha gruntu, gdzie prowadzona jest uprawa rzepaku, jęczmienia, pszenicy i kukurydzy. Spółdzielcze Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe Agrokompleks w Sance prowadzące między innymi chów kur niosek i uprawę 24ha gruntu na potrzeby paszowe.

Rybactwem śródlądowym zajmują się na tym terenie dwa duże zakłady: 

• Przedsiębiorstwo Produkcji i Hodowli Ryb Słodkowodnych w Krakowie,
  Zakład Pstrągowy w Dubiu 32-064 Rudawa, Dubie 21.
  
• Polski Związek Wędkarski Zarząd Okręgu w Krakowie Os. Szkolne 39,
  31-978 Kraków Ośrodek Produkcji Ryb Łososiowych w Czatkowicach.

Wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej i wprowadzeniem zintegrowanego systemu pomocy dla rolnictwa we wszystkich krajach Unii, powołane zostały płatnicze instytucje rządowe, wspierające działania służące rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Działalność Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa została wyznaczona do pełnienia roli akredytowanej agencji płatniczej oraz instytucji wdrożeniowej dla środków pochodzących z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej. W praktyce oznacza to, że Agencja dokonuje transferów finansowych dla większości działań w ramach Wspólnej Polityki Rolnej i Funduszy Strukturalnych. W ramach pomocy krajowej, ARiMR dopłaca do oprocentowania kredytów bankowych, udziela gwarancji, poręczeń oraz pożyczek. Agencja udziela pomocy finansowej m.in. na następujące działania:

• płatności bezpośrednie,
• renty strukturalne,
• wspieranie gospodarstw niskotowarowych,
• wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania,
• wspieranie przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt,
• zalesianie gruntów rolnych,
• dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej,
• wsparcie grup producentów rolnych,
• pomoc techniczna dla efektywnego wdrożenia PROW,
• ewidencja i nadzór nad prowadzona produkcja rolną.

Bezpośrednie stosowanie Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce oznacza, że programy interwencyjne uruchamiane są w przypadkach określonych w prawodawstwie UE bądź decyzją Komisji Europejskiej podejmowaną po przeanalizowaniu sytuacji na rynkach rolnych.

Agencja Rynku Rolnego jako agencja płatnicza:, realizuje m.in. programy w zakresie:

• kontraktacja, odbiór i przetwórstwo surowca tytoniowego,
• ustalanie nadmiernych zapasów produktów rolnych i cukrowych,
• płatności dla plantatorów ziemniaków w ramach kwotowania produkcji skrobi ziemniaczanej,
• płatności dla producentów surowca tytoniowego,
• administrowanie Funduszem Promocji Mleczarstwa,
• monitorowanie rynku biokomponentów i biopaliw ciekłych,
• dopłaty do materiału siewnego.

Jest to druga instytucja, która zajmuje się gospodarką rolna w naszym kraju.

Kolejne instytucje, których celem i zadaniem jest kształtowanie gospodarki rolnej na obszarach im przynależnych są: Wojewódzkie Ośrodki Doradztwa Rolniczego, u nas Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Karniowicach, oraz Izby Rolnicze jako Związek Zawodowy Rolników. Z naszego terenu w Izbie zasiada dwóch reprezentantów: Zygmunt Wójcik  i Jan Majocha.

Kompetencje Burmistrza w przedmiotowej tematyce ograniczają się do:

• pośrednictwo pomiędzy w/w instytucjami a rolnikami z naszego terenu,
• współpraca i współdziałanie z ze służbami doradczymi, instytucjami i organizacjami, związkami rolniczymi, celem rozwoju rolnictwa,
• współudział w organizacji szkoleń oraz udzielania informacji z zakresu rolnictwa,
• wystawianie zaświadczeń o pracy na indywidualnym gospodarstwie rolnym w celach emerytalno-rentowych,
• opiniowanie planów łowieckich,
• mediacje w sprawach sporów o wysokość odszkodowań łowieckich,
• prowadzenie spraw z zakresu ochrony zwierząt.

2. Powierzchnia użytków rolnych

Powszechny spis rolny, przeprowadzony w 2002r. wykazał następującą powierzchnię użytków rolnych tj. 5278ha, w tym:

Zgodnie z opracowanymi danymi z 2002r., w gospodarstwach indywidualnych było: 5072ha użytków rolnych, w tym 4180 ha gruntów ornych w 5128 gospodarstw, jednak zostały tu zaliczone zarówno gospodarstwa o powierzchni powyżej 1ha, jak i działki rolne o powierzchni od 10 do 99 arów – wszystkie, które posiadają grunty rolne.

Ilość gospodarstw rolnych wg. ich wielkości przedstawia się następująco:

Liczba podatników opłacających podatek rolny do 1ha za

• 2005r. - 9736
• 2007r. - 9716

Liczba podatników opłacających podatek rolny powyżej 1 ha za

• 2005r. - 2294
• 2007r. - 2230

Jak wynika z powyższego zestawienia maleje liczba gospodarstw średnich do 5 ha oraz gospodarstw małych od1 do 2ha. Liczba większych gospodarstw na przestrzeni kilku lat nie zmienia się. Średnia wielkość gospodarstwa rolnego na terenie gminy wynosi ok. 2,00ha. Nastąpił także widoczny wzrost w sprawie obrotu ziemią. Tereny budowlane z terenu naszej gminy są chętnie poszukiwane i kupowane przez osoby zamieszkujące Kraków i większe miasta, co zachęca naszych mieszkańców do uregulowania stanów prawnych ziemi, i dokonywania korzystnych transakcji. Ponadto, nadal utrzymuje się proceder podziału gospodarstw dla dorastających i usamodzielniających się członków rodzin rolniczych.

3. Produkcja roślinna

Zdecydowana większość gospodarstw na terenie gminy nastawiona jest wyłącznie lub prawie wyłącznie na produkcję roślinną. Powierzchnia zasiewów wynosiła w 2002r. 2155 ha, w tym:

Na pozostałej powierzchni uprawiane są warzywa oraz założone są ogrody przydomowe. Tak niewielki odsetek uprawianych roślin pastewnych wynika z faktu, że na terenie gminy utrzymywanych jest coraz mniej zwierząt.

Obserwuje się coraz mniejsze ilości gruntów odłogowanych, czego przyczyną zapewne jest  przekwalifikowanie gruntów na budowlane i coraz szersza zabudowa, jak również świadomość rolników o możliwości otrzymania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych.

4. Zwierzęta      

Według zgromadzonych danych z 2002r. ilość zwierząt gospodarskich przedstawiała się następująco:

Stan zwierząt w.g. danych otrzymanych z ARiMR w Krakowie z dnia 04.06.2007r.

Na podstawie przedstawionych danych, można zaobserwować bardzo duży spadek liczebności zwierząt hodowlanych z terenu naszej gminy. Wynika to zapewne z mniejszej ilości gospodarstw małych i średnich, gdzie dominowała hodowla zwierząt gospodarskich, głównie dla „swoich potrzeb”.

Aktem normującym zasady identyfikacji i rejestracji zwierząt jest Ustawa o IRZ z dnia 2 kwietnia 2004 (Dz.U.z 2004, nr 91, poz.872 z póź.zmianami), która została opracowana zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego 1760/2000 oraz Rozporządzeniem Komisji (WE) 911/2004. Oznakowanie, prowadzenie rejestrów oznakowanych zwierząt jest wyłącznie zadaniem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie. Pomimo, wymogów określonych w ustawie można nadal stwierdzić przypadki nie stosowania się do tego przepisu.

5. Charakterystyka gospodarstw Gminy Krzeszowice

Przeważająca część gospodarstw na terenie Gminy Krzeszowice to gospodarstwa małe, tradycyjne, wielokierunkowe, ze zdecydowaną przewagą produkcji roślinnej, produkujące na własne potrzeby. Aż 83 % gospodarstw ma powierzchnię poniżej 2 ha. Sprzedawane są ewentualne nadwyżki produkcji, a właściciele utrzymują się z działalności pozarolniczej lub z emerytur i rent. Gospodarstw prowadzących produkcję na rynek (towarowych) jest niewiele : kilku ogrodników produkuje warzywa i kwiaty pod osłonami,1 osoba założyła w Siedlcu dużą (obecnie 4-hektarową) plantację róż. W zakresie produkcji zwierzęcej jest 8 kurników przemysłowych – 6 w Nawojowej Górze, 1 w Woli Filipowskiej i 1 w Żarach - (5 produkujące jaja konsumpcyjne i 3 produkujące brojlery). Trzy gospodarstwa nastawione są na produkcję trzody chlewnej w Nawojowej Górze i Żarach. Bydło przeważnie utrzymywane jest po 1 – 2 szt w gospodarstwie, tylko w trzech przypadkach (w Sance, Zalasie i Nowej Górze) odchowywana jest większa ich ilość. Nikłe jest zainteresowanie rolników uzyskaniem kwoty mlecznej, umożliwiającej wprowadzanie mleka do obrotu zgodnie z zasadami unijnymi. Do Agencji Rynku Rolnego, wyznaczonej m.in. do spraw związanych z kwotowaniem produkcji mleka, wystąpiło z wnioskami tylko kilkudziesięciu rolników z naszego terenu.

Rolnicy próbują również zwiększyć opłacalność swoich gospodarstw w inny sposób, Na turystów oczekuje 6 gospodarstw agroturystycznych: w Nawojowej Górze, Czernej, Paczółtowicach, Rudnie i w Zalasie, które oferują zróżnicowany program i możliwość poznania regionalnych potraw i zwyczajów, natomiast w Nowej Górze prowadzone jest jedno gospodarstwo ekologiczne.

Poza gospodarstwami indywidualnymi działalność rolniczą prowadzi jeszcze:

• Produkcja i Hodowla Roślin Ogrodniczych Sp. z o. o. w Krzeszowicach, posiadająca posiadająca 13,80ha upraw pod szkłem (ogórki i pomidory - również nasienne) oraz 0,78ha gruntu, gdzie prowadzona jest uprawa rzepaku, jęczmienia, pszenicy i kukurydzy.
  
  
• Spółdzielcze Przedsiębiorstwo Produkcyjno Usługowo Handlowe AGROKOMPLEKS w Sance, które poza działalnością pozarolniczą prowadzi chów kur niosek i uprawia ok. 24 ha ziemi na potrzeby paszowe kur.
  
  
• kilkadziesiąt ha gruntów rolnych należy do parafii i klasztorów, grunty te są częściowo dzierżawione przez rolników indywidualnych, pozostałe nie są użytkowane.

Agencja Nieruchomości Rolnych posiada na terenie gminy ok. 420 ha gruntów. Część z nich jest wydzierżawiona względnie użytkowana bezumownie, większość jednak nie jest w ogóle użytkowana. Przyczyną jest fakt, że grunty te nie tworzą zwartych obszarów. W ostatnim czasie ilość gruntów należących do ANR znacznie się zmniejszyła, ponieważ Agencja stale prowadzi sprzedaż ziemi.

Zainteresowanie rolników programami pomocowymi w sektorze rolnictwa  w związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej jest na razie niewielkie. Średnio składane jest około 500 wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych,  realizowane przez ARiMR. Trudności wynikają w przypadku niewyjaśnionych stanów prawnych gruntu, dzierżaw bezumownych, braku postępowań spadkowych itp. Podobne sytuacje są na naszym terenie powszechne, i wniosek o płatności obszarowe, na którym bardzo dokładnie należy podać powierzchnię uprawianej rośliny i umiejscowić tą uprawę na konkretnej działce ewidencyjnej, stanowi dla niektórych rolników poważny problem. Pomoc i doradztwo w przy wypełnianiu wniosków spoczywa na pracownikach Małopolskiego Oddziału Doradztwa Rolniczego w Karniowicach, którzy pełnili dyżury w tut. Referacie Ochrony Środowiska w okresie ich składania, czyli od 15 marca do 15 czerwca.   

Udział rolników z terenu gminy Krzeszowice w działaniach w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich ogranicza się do programów „rolnośrodowiskowych”  i ew. do programu „zalesianie gruntów rolnych”, jeśli z planu zagospodarowania przestrzennego gminy będą działki przeznaczone pod zalesienie.”. Pozostałe działania albo nie dotyczą rejonu naszej gminy, albo gospodarstwa nie spełniają założonych wymagań (np. odpowiedniego poziom produkcji towarowej  i in.).